Bornholm

Historia Wyspy Bornholm

Położony na środku Bałtyku niewielki Bornholm ma szalenie burzliwą i dramatyczną historię. Nie wszyscy wiedzą, że Bornholm nie zawsze był wyspą. Podobnie jak większość duńskich wysp (a jest ich ponad 400, z czego ok.150 zamieszkałych), połączony był z kontynentem ok.13.000 lat temu, czyli w erze lodowcowej. A i sam Bałtyk wyglądał wówczas nieco inaczej. Bornholm stanowił zakończenie małego półwyspu w dzisiejszej płn.Polsce, połączonego z kontynentem wielkim lodowcem.

 

Zamieszkały był od ok. 11.000 lat p.n.e.(epoka kamienia łupanego), co potwierdzają odnalezione narzędzia i broń z krzemienia. Rolnictwo zaczęło rozwijać się na Bornholmie już ok. 6.000 lat p.n.e. Historia rozwoju Bornholmu widoczna jest po dziś dzień dzięki zachowanym formom kultury materialnej na całej wyspie.

 

menhir na Bornholmie

 

Z epoki brązu pochodzą grobowce - kurhany, które można zobaczyć w wielu miejscach na wyspie. Epoka brązu pozostawiła po sobie (głównie na płn. Bornholmie) ryty naskalne sprzed prawie 3.000 lat (tzw. helleristinger) tzn. wyciosane w skałach przedstawienia -najczęściej - okrętów i symboli słońca, które najprawdopodobniej, zgodnie z ówczesnymi wierzeniami, miały znaczenie kultowe. (Bh Museum). Innym, nieco młodszym, zabytkiem prehistorii wyspy są tzw. menhiry z ok. 1100 roku p.n.e.(podobne istniejące również w Bretanii, Francja), czyli kamienie kultowe (bautastene) -m.in. koło Nexø i Listed. Są to ustawione pionowo w grupach kamienie bez inskrypcji, prawdopodobnie na pamiątkę ważnych wydarzeń. Z lat ok. 550-600 p.n.e. pochodzi największy w całej Skandynawii, liczący ponad 2.300 szt. zbiór małych figurek ze złota (tzw. Guldgubber) znajdujący się w Muzeum Bornholmu.

 

Kolekcja monet rzymskich w tym samym muzeum świadczy o tym, że również Bornholm miał kontakty z imperium rzymskim. Podobnie jak ostatnio znalezione monety z arabskimi napisami. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w połowie XI.w niezależny do tej pory Bornholm został przyłączony do Danii, i ze względu na swe strategiczne położenie na Bałtyku stał się przedmiotem walk między Kościołem a królem. Bornholm był wówczas podległy biskupowi z Lund (dziś Szwecja, wtedy zaś cała płd. Szwecja należała do Danii), który w XIII w. nakazał budowę potężnej warowni-zamku Hammershus, mającej bronić wyspy przed wojskami króla duńskiego. W 1457 r. wyspa była świadkiem wielkiej bitwy morskiej, w której flotylla kaprów gdańskich rozbiła połączoną flotę duńsko-inflancką wspierającą Krzyżaków w wojnie z Polską.

 

zamek hammershus

W 1658 r. Dania utraciła płd. Szwecję i leżący w jej pobliżu Bornholm dostał się na krótko pod panowanie szwedzkie. Mieszkańcy wyspy, pragnący jednak pozostać pod koroną duńską, powstali przeciw Szwedom pod dowództwem miejscowych bohaterów: Paula Ankera, Willuma Clausena oraz Jensa Kofoeda i pokonali najeźdźców. Wojska szwedzkie opuściły wyspę w ciągu 2 lat. Imiona tych bornholmskich bohaterów noszą dziś promy kursujące między Bornholmem a Kopenhagą i szwedzkim Ystad.

 

Ponowne przyłączenie do Danii trwało jednak dalszych kilka lat, gdyż ówczesny król duński dał wyspę w zastaw hanzeatyckiemu miastu Lubeka. Bornholm otrzymał - po wielu wiekach - kilka przywilejów za swą lojalność wobec korony duńskiej, m. in. przywilej produkcji napojów wyskokowych (odebrany w 2. poł. XIX w.). Innym przywilejem było stworzenie jednostek militarnych broniących Bornholmu, które składały się wyłącznie z Bornholmczyków (tzw. BornholmsVærn, czyli Obrona Bornholmska). Istnieje ona po dziś dzień, obok regularnych jednostek Armii Duńskiej.

 

 

rolnictwo na bornholmie

 

Wieki kolejne to okres rozwoju, zarówno rolnictwa (zaczęły powstawać kooperatywy rolnicze), rybołówstwa, przemysłu (wydobycie i obróbka granitu, przemysł ceramiczny), szkolnictwa podstawowego i średniego (liceum bornholmskie datuje się z 1512 r.) i kultury (teatr na Bornholmie pochodzi z r.1823 i jest on w tej chwili najstarszym czynnym teatrem w Danii). W r.1866 wyspa otrzymała stałe połączenie promowe z Kopenhagą, co zapoczątkowało rozwój turystyki.

 

Egzotyka wyspy urzekła początkowo kopenhaskich mieszczuchów, potem dołączyli do nich Niemcy, głównie z Niemiec płn. Turystyka stała się szybko ważną gałęzią gospodarki bornholmskiej, wybuch I Wojny Światowej zahamował jednak jej rozwój. Okres międzywojenny był ponownie czasem harmonijnego rozwoju społeczeństwa i gospodarki Bornholmu, do czego wydatnie przyczyniła się budowa na wyspie sieci wąskotorowych linii kolejowych (obecnie zlikwidowanych). II Wojna Światowa spowodowała wielkie spustoszenia na wyspie. 8. i 9. maja 1945 r.(Dania została wyzwolona przez aliantów już 4. maja 1945 r.), Bornholm został zbombardowany przez sowieckie lotnictwo, głównie w Rønne i Nexø, gdzie zniszczono ponad 90% budynków. Potem był okupowany przez wojska sowieckie do 6.kwietnia 1946 r.

Turystyka na Bornholmie

Bornholm budzi zainteresowanie turystów już od ponad 150 lat.

Pierwszymi - dzięki otwarciu w r.1866 regularnego połączenia promowego z Kopenhagą byli jej mieszkańcy, których urzekła egzotyczna uroda wyspy. Po nich przybyli Niemcy, wykorzystując połączenie promowe z Sassnitz oraz Świnoujścia i Kołobrzegu (te ostatnie należały wówczas do Niemiec). Upodobali sobie oni szczególnie okolice Allinge-Sandvig, gdzie nowe eleganckie hotele z "importowanym" z Niemiec personelem zaczęły wyrastać jak grzyby po deszczu.

Obie wojny spowodowały zrozumiały spadek ilości turystów, lecz już pod koniec lat 40-tych przypomnieli oni sobie o Bornholmie.

noclegi na bornholmie
turystyka na bornholmie

Turyści na Bornholmie

Poza Duńczykami na wyspę zaczęli przyjeżdżać Norwedzy i Szwedzi oraz Niemcy, a nawet i Holendrzy oraz Brytyjczycy znaleźli drogę na Bornholm. Ciekawostką jest fakt, że szkolna wycieczka na Bornholm stanowi niemalże "obowiązkowy" punkt programu szkół duńskich i szwedzkich. Oblicza się, że średnio w ciągu roku odwiedza wyspę ponad 400.000 turystów.

W ostatnich latach zaczęli wyspę odkrywać turyści z Polski i ich ilość zwiększa się z każdym rokiem.

 

Infrastruktura Bornholmu

Świetnie rozbudowana infrastruktura turystyczna Bornholmu, szczególnie przyjazna rodzinom z dziećmi, jest w stanie zapewnić wszystkim przybyszom nocleg i wyżywienie. Istnieje tu kilkadziesiąt hoteli i pensjonatów różnej kategorii - od luksusowych do obliczonych na przeciętnych turystów, które łącznie oferują ponad 9.000 miejsc.

Do tego należy doliczyć prywatne kwatery (ok.12.000 miejsc) i domki letniskowe i campingowe o łącznej ilości miejsc ponad 17.000.

 

Popularność Bornholmu

Bornholm jest również popularnym miejscem odwiedzin żeglarzy i luksusowych promów odbywających rejs po całym Bałtyku. Popularne jest też organizowanie szkoleń i konferencji przy wykorzystaniu istniejącej bazy noclegowej. Gęsta sieć restauracji, barów i kawiarenek, serwujących specjalności kuchni międzynarodowej, duńskiej i lokalnej jest w stanie zaspokoić niemalże każdy smak.

Coraz częściej wielbiciele Bornholmu przyjeżdżają tu ponownie jesienią, a nawet spędzają tu ferie i święta zimowe - niektórzy z nich corocznie.

żeglowanie po wodach bornholmu
las Almindingen

Natura Bornholmu

Natura małej wyspy Bornholm jest naprawdę urzekająca i mieści w sobie wszystko: porywające swym dramatyzmem klify na północnym Bornholmie, tajemniczy stary las Almindingen na środku wyspy ze swymi urokliwymi małymi jeziorkami i łagodne plaże na wybrzeżu wschodnim.

2/3 powierzchni wyspy to granit liczący sobie ponad 1,4 mld lat, wydobywany od wieków i zdobiący wiele budynków w Kopenhadze (np. budynek duńskiego parlamentu Folketing), a nawet tak odległych miejscach jak budynek sądów w Glasgow w Szkocji czy Muzeum Sztuki w Rydze na Łotwie.

Klifowe wybrzeża północnego Bornholmu fascynują do dziś malarzy i turystów. Muzeum Sztuki w Rø przy tzw. Świętych Skałach (Helligdomsklipperne) zyskało dzięki nim malowniczą i groźną oprawę. Granitowemu podłożu wyspy zawdzięczać też można powstanie leżącego niedaleko od Rø wodospadu Døndalen i pełnych uroku Rajskich Wzgórz (Paradisbakkerne) czy Doliny Echa (Ekkodalen). Dzięki łagodnemu klimatowi wyspy rosną tu tak egzotyczne rośliny jak figi, winogrona i morwy.

 

Klimat Bornholmu

Klimat: łagodny, o największej w Danii ilości godzin nasłonecznienia, stosunkowo mało opadów; wiosna nieco późniejsza niż w pozostałych regionach Danii, długie ciepłe lata oraz pogodne jesienie i stosunkowo łagodne zimy. Chociaż Bornholm jest niewielki, nawet tu występują spore różnice temperatury i ilości opadów.

 

plaża dueodde

W położonym w centrum wyspy lesie Almindingen temperatura jest przez cały rok na ogół niższa o kilka stopni niż na wybrzeżach wyspy, zaś przeciętna ilość rocznych opadów wyższa o ok. 200 ml rocznie niż w odległym o zaledwie 15 km Rønne.

Latem temperatura powietrza na wyspie może osiągnąć nawet ponad 30 st Celsjusza, zaś wody - do 22. Tak było w ostatnich latach. Trudno jednak przewidzieć kaprysy pogody i zagwarantować podobnie ciepłe lato każdego roku. Biorąc jednak pod uwagę ogólne ocieplanie się klimatu, nie jest to niemożliwe.

A wyspa i tak jest od kilkudziesięciu lat nazywana – nie bez powodu - ‘Majorką Północy’ oraz ‘Słoneczną Wyspą’ przez odwiedzających ją turystów. Te opinie potwierdzają również świetnie się w tym klimacie czujące i pięknie tu dojrzewające drzewa figowe oraz morwowe. Marynowane figi to ponadto jeden z bornholmskich specjałów, niedostępnych w pozostałych regionach Danii.

Kultura Bornholmu

Bornholm to nie tylko urokliwa natura, piękna pogoda i mile spędzone wakacje. Wyspa ma również głęboko zakorzenione tradycje kulturalne.

Najlepszym tego dowodem jest fakt, że teatr w Rønne, zbudowany w r.1823 to najstarszy czynny do dziś teatr w Danii. Istnieje tu również wiele amatorskich zespołów muzycznych i teatralnych, odnoszących sukcesy na konkursach amatorskich. Dumą wyspy jest słynny duński malarz Oluf Høst, którego nastrojowe obrazy podziwiać można w bornholmskim Muzeum Sztuki w Rø oraz znany pisarz Martin Andersen z Nexø, którego dom rodzinny udostępniony jest zwiedzającym. Do odwiedzin zaprasza też wiele innych bornholmskich muzeów.

Rzemiosło artystyczne na wyspie zapoczątkowane zostało poprzez produkcję tzw. zegarów bornholmskich (przypominają znane w Polsce zegary gdańskie i ich kolekcję można obejrzeć w Muzeum Bornholmu w Rønne). Dziś tradycję rzemiosła artystycznego podtrzymują licznie tu osiadli twórcy ceramiki artystycznej i szkła artystycznego oraz wyrobów tekstylnych. Prowadza oni warsztaty, gdzie produkcja wyrobów połączona jest z ich sprzedażą.

Latem wyspa tętni życiem muzycznym, odbywa się tu bowiem wiele festiwali i koncertów muzyki poważnej (wiele z nich w zabytkowych kościołach -rotundach) oraz jazzowych; wszystkie z udziałem czołowych muzyków duńskich i zagranicznych. Przez 10 ubiegłych lat Bornholm był również miejscem corocznego Bałtyckiego Festiwalu Filmów i Produkcji TV, na którym polscy twórcy zdobyli wiele nagród.

muzeum na bornholmie
mapa Bornholmu

Administracja

Położenie geograficzne: 15 stopni długości geograficznej wschodniej 55 stopni szerokości geogr. północnej

Czas: w płd. części Bornholmu istnieje punkt przecięcia przez południk wyznaczający długość geogr.wyspy, a zarazem określający tzw.czas środkowo-europejski (zwany w Danii "czas Gudhjem")

Powierzchnia: 588 km kw. Długość linii brzegowej: 140 km

Odległości: do Szwecji (Ystad) 30 km do Kopenhagi 130 km do Świnoujścia: 90 km

Klimat: łagodny, o największej w Danii ilości godzin nasłonecznienia, stosunkowo mało opadów; wiosna nieco późniejsza niż w pozostałej Danii, długie ciepłe lata, pogodne jesienie, łagodne zimy

Ukształtowanie terenu: nizinny, lekko pofałdowany, najwyższy punkt Rytterknægten 162 n.p.m. Liczba ludności: ok. 45.000, głównie rdzenni bornholmczycy oraz ludność napływowa z pozostałej Danii, niewielka ilość z Niemiec, Szwecji i Polski Religia: protestantyzm (ponad 20 jego odmian), katolicyzm (w b.niewielkim stopniu)

Język: duński (wraz z lokalnym dialektem bornholmskim)

Języki obce: niemiecki, angielski, szwedzki (niektórzy mieszkańcy zaczęli sie również uczyć polskiego)

Główne zajęcia ludności i działy gospodarki: rolnictwo, rybołówstwo, przemysł spożywczy i wydobywczy, usługi, sektor publiczny, turystyka a ostatnio - rozwój nowoczesnego przemysłu maszynowego, informacji technologii, edukacji we współpracy międzynarodowej

Podział administracyjny: do r. 2001 było to województwo (najmniejsze w Danii), podzielone na 5 gmin + Christiansø . Od r. 2002 wprowadzona została reforma administracyjna pod hasłem: "Jedna wyspa - jedna jednostka administracyjna", czyli Bornholm stał się jedną gminą regionalną (Bornholms Regionskommune) z ogólnobornholmskimi oddziałami rozsianymi po całej wyspie. I z jedynym reprezentantem administracyjnym, czyli tzw. Burmistrzem Bornholmu, którym jest obecnie p. Thomas Thors, były burmistrz miasta Rønne (socjaldemokracja).

Infrastruktura: 2 duże porty (plus wiele pomniejszych na całym wybrzeżu wyspy), lotnisko, szpital, liceum, kompleks szkół zawodowych, ośrodek badawczo-naukowy, regionalna stacja radiowa i TV. Współpraca regionalna: Bornholm współpracuje aktywnie z innymi krajami w rejonie M. Bałtyckiego w dziedzinie edukacji, turystyki, ochrony środowiska i eksportu know-how. W r. 2002 podpisana została także umowa o regionalnej współpracy w ramach regionu EuroBaltic, m.in. z okręgiem kaliningradzkim i polskim województwem warmińsko-mazurskim. Umowa dotyczy współpracy w dziedzinie m.in. rolnictwa, nauki, kultury i spraw socjalnych.

 


Newsletter
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Akceptuję
Facebook
Facebook